دکتر محسن رضایی در سومین همایش راهبرد پژوهش و دفاع مقدس که از سوی پژوهشکده علوم و معارف دفاع مقدس برگزار شد، طی سخنانی با اشاره به اینکه دفاع مقدس در ایران به لحاظ کیفی بزرگتر از جنگ های اول و دوم جهانی است، گفت:

جنگ ایران و عراق چند وجه دارد که بدون دقت و بررسی در آن نمی توان زوایای آن را موشکافی کرد.

وی با بیان اینکه دفاع مقدس همان قدر که بعد نظامی قوی دارد دارای بعد سیاسی قوی نیز هست، گفت:

جنگ ایران و عراق دارای لایه های آشکار و پنهان فروانی است. شاید بعد اقتصادی این جنگ باید مورد پژوهش قرار گیرد تا مشخص شود ما کل جنگ را با چند میلیارد دلار به پایان رساندیم.

فرمانده اسبق سپاه پاسداران تصریح کرد: هزینه های ما در جنگ با عراق حدود 22 میلیارد دلار است. این در حالی است که در سال 62 درآمد حاصل از فروش نفت ما به 25 میلیارد دلار می رسید. ما در شرایطی در برابر ارتش عراق ایستادگی کردیم که این ارتش فقط با 30 میلیارد دلار ذخیره ارزی نظامی به ایران حمله کرده بود.

رضایی با اشاره به مسائل تکاندهنده ای که در دوران دفاع مقدس وجود دارد تاکید کرد که پژوهش ها می تواند حلال مسائل و ابهامات آن باشد، و گفت: بعد سیاسی جنگ خیلی قابل تامل و مطالعه است. دفاع مقدس باعث شد نظام دو قطبی عالم رفتار خود را کنار گذارد و به جای قرار گرفتن در دو جبهه در یک جبهه قرار گیرد. ما به راحتی می توانیم معادلات جنگ ویتنام را بفهمیم اما پیچیدگی های دفاع مقدس و زوایای آن به این سادگی قابل درک نیست.

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به بعد فرهنگی دفاع مقدس، پردازش این بعد پس از دوران جنگ را مطلوب ارزیابی کرد و اظهار داشت: شاید این مطلوب بودن به دلیل عدم پرداختن به دیگر زوایای دوران جنگ باشد. بعد فرهنگی دفاع مقدس بسیار فوق العاده است. در جنگ هایی که در دنیا رخ می دهد اگر فرماندهی بند انگشتش زخمی شود تا 8 ماه مرخصی می گیرد اما شهیدان صیاد شیرازی، خرازی و کاظمی و دیگر فرماندهان دفاع مقدس در 20 تا 25 عملیات شرکت می کردند و بارها زخمی می شدند. ما در این بعد باید مقایسه ای بین فرماندهان دفاع مقدس با ژنرال های اروپایی انجام دهیم.

وی بعد اجتماعی جنگ را نیز بعدی عجیب خواند و گفت: این بعد از بدرقه رزمندگان با خانواده تا شور و هیجان بین مردم و نیز ارتباط شگفت انگیز سپاه و ارتش آن هم با دو فرهنگ متفاوت را شامل می شود.

رضایی با اشاره به اینکه جنبه عملیاتی دفاع مقدس نیز بسیار جای تحقیق دارد، گفت: در جنگ ایران و عراق آنقدر اطلاعات وجود دارد که حتی برای کسانی که در آن شرکت کرده اند نیز عجیب به نظر می رسد.

وی افزود: امروز از هر 10 نفر در کشور 3 نفر با دفاع مقدس ارتباط دارند که از این 3 نفر هم کمتر کسانی با این جنگ ارتباط برقرار کرده اند. بسیاری از افراد جامعه ما به صورت غیر مستقیم با جنگ ارتباط داشته اند بنابراین تا امروز با یک خلاء حافظه تاریخی مواجه هستیم.

فرمانده سپاه پاسداران در دفاع مقدس، ادامه داد: اگر از هر 10 نفر در کشور 5 نفر با دفاع مقدس ارتباط برقرار کند ما شاهد ایجاد تحول در چهره جامعه خواهیم بود.

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با تاکید بر شناسایی و بررسی لایه های زیرین جنگ عراق و ایران گفت: دفاع مقدس دارای چندین لایه است که باید شناسایی و تبین شود از جمله اینکه نظام تصمیم سازی، تصمیم گیری در جنگ چگونه بوده و تصمیمات مربوط به پایان جنگ چگونه اتخاذ شده است آیا این تصمیمات در یک سلسله فرایند خشک صورت می گرفت یا به صورت تعاملی اتخاذ می شد.

رضایی در ادامه با طرح چند پرسش اظهار داشت: باید بررسی کرد که چطور ملتی که بنا به دهها دلیل باید با شکست قطعی از جنگ بیرون می آمد بزرگترین پیروزی را در طول 200 سال اخیر به دست آورد. از جمله این دلایل می توان به دشمنی آمریکا و شوروی با ایران و حمایت آنها از عراق اشاره کرد. باید دید چطور یک سری جوانان در کوتاه مدت رشد اعجاب آور و انفجاری در کشور انجام دادند.

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در ادامه در مورد مقایسه جوانان امروز و جوانان دوران دفاع مقدس، گفت: برخی جوانان 22 ساله دوران دفاع مقدس همانند مردان 50 تا 60 ساله قدرت ادراک داشتند و خیلی پخته عمل می کردند.

فرمانده اسبق سپاه پاسداران با اشاره به منابع تحقیق و پژوهش در مورد دفاع مقدس، حافظه انسانهای درگیر با جنگ، یادداشت های یادگاران دفاع مقدس، مجموعه نوارهای موجود در جنگ و اسناد و دستورات رسمی نیروهای مسلح در طول جنگ را از جمله این منابع عنوان کرد و گفت: اینها منابع انفرادی هستند یک سری منابع جمعی نیز داریم به طور مثال اگر 4 تا 5 نفری که در عملیات های جنگ حضور داشتند دور هم جمع شوند و بر روی حادثه ای صحبت کنند شاید صحت این نوع منبع تا 50 الی 60 درصد شفافتر از اسناد کتبی باشد.

رضایی در ادامه مسئله رهبری و فرماندهی در جنگ با سبک سلسله مراتبی آن، مسئله فرهنگ و هویت دفاع مقدس و مسئله طراحی های عملیاتی جنگ را 3 موضوع بی نظیر در تفاوت جنگ ایران و عراق با سایر جنگ های اتفاق افتاده در سراسر دنیا عنوان کرد و گفت: طراحی های عملیاتی ما در جنگ شاید تاکتیک و استراتژی نبود و در این زمینه نیز نسبت به سایر جنگ ها برتری نداشته باشیم اما تفاوت فوق العاده دفاع مقدس با سایر جنگ های عالم در طراحی های جنگی ما بود.

فرمانده اسبق سپاه پاسداران در پایان خاطر نشان کرد: اگر ابعاد جنگ ایران و عراق به صورت شفاف بیرون کشیده شود آثار برتر جهانی خلق خواهد شد.